Sinh học 12 Bài 3: Điều hòa hoạt động gen

Lý thuyếtTrắc nghiệmBT SGK FAQ

Trong bài này các em biết được: khái niệm và các cấp độ điều hoà của gen, cơ chế điều hoà hoạt động của các gen qua operon ở sinh vật nhân sơ. Hiểu được ý nghĩa điều hoà hoạt động gen ở sinh vật nhân sơ.

Hãy đăng ký kênh Youtube HOC247 TV để theo dõi Video mới

Tóm tắt lý thuyết

2.1. Khái quát về điều hoà hoạt động của gen

2.1.1. Khái niệm điều hòa hoạt động của gen

  • Điều hòa hoạt động của gen là điều hòa lượng sản phẩm của gen được tạo ra

2.1.2. Các cấp độ điều hoà hoạt động của gen

  • Ở SV nhân thực: cấp ADN, cấp phiên mã, cấp dịch mã, cấp sau dịch mã
  • Ở SV nhân sơ: chủ yếu ở cấp phiên mã

2.2. Điều hoà hoạt động của gen ở sinh vật nhân sơ

2.2.1. Mô hình cấu trúc operon Lac

  • Khái niệm Operon
    • Operon là một cụm gen cấu trúc có chung cơ chế điều hòa

  • Cấu trúc của 1 operon gồm:

    • Nhóm gen cấu trúc (Z, Y, A): Quy định tổng hợp enzim tham gia vào các phản ứng phan giải đường lactôzơ

    • Vùng vận hành (O): Là vị trí tương tác với chất prôtêin ức chế ngăn cản phiên mã

    • Vùng khởi động (P): Là nơi mà ARN polimeraza bám vào và khởi đầu phiên mã

    • Ngoài ra R: Là gen điều hoà (không nằm trong thành phần của opêron) điều hoà hoạt động các gen của opêron

2.2.2. Sự điều hoà hoạt động của operon lac

  • Môi trường không lactôzơ

    • Prôtêin ức chế bám vào vùng vận hành → gen cấu trúc không hoạt động phiên mã

    • Hình ảnh minh hoạ:

Điều hoà hoạt động gen trong môi trường không có Lactozo

  • Môi trường có lactôzơ

    • Prôtêin ức chế liên kết với phân tử lactôzơ → biến đổi cấu hình không gian → không liên kết được với vùng vận hành → nhóm gen cấu trúc hoạt động phiên mã và dịch mã → pr phân giải đường lactôzơ → hết lactôzơ, prôtêin ức chế liên kết vời vùng vận hành, phiên mã bị dừng

    • Hình ảnh minh hoạ: 

Điều hoà hoạt dộng của gen trong môi trường có Lactozo

Bài tập minh họa

Ví dụ 1:

Hãy nêu các cấp độ điều hòa hoạt động gen?

Gợi ý trả lời:

Các cấp độ điều hòa hoạt động gen:

  • Điều hòa trước phiên mã: là điều hòa số lượng gen qui định tính trạng nào đó trong tế bào
  • Điều hòa phiên mã: là điều hòa việc tạo ra số lượng mARN (vd: điều hòa hoạt động của cụm gen Z,Y,A trong lactose Operon)
  • Điều hòa dịch mã: là điều hòa lượng prôtêin được tạo ra bằng cách điều khiển thời gian tồn tại của mARN, thời gian dịch mã hoặc số lượng ribôxôm tham gia dịch mã
  • Điều hòa sau dịch mã: là điều hòa chức năng của prôtêin sau khi đã dịch mã hoặc loại bỏ prôtêin chưa cần thiết (ví dụ: điều hòa hoạt động gen R trong mô hình điều hòa lactose Operon)

Ví dụ 2:

 Trong tế bào có rất nhiều gen thì quá trình tổng hợp Pr sẽ diễn ra liên tục vậy tại sao Pr trong cơ thể luôn ổn định? Ví dụ chứng minh?

Gợi ý trả lời:

  • Trong tế bào có rất nhiều gen, ở mỗi thời điểm chỉ có 1 số gen hoạt động, phần lớn các gen còn lại ở trạng thái ức chế, tức là tế bào chỉ tổng hợp prôtêin khi cần thiết.
  • Ví dụ: gen qui định việc tạo ra kháng thể chống 1 loại bệnh nào đó chỉ hoạt động khi trong cơ thể xuất hiện mầm bệnh đó, còn phần lớn thời gian còn lại gen tồn tại ở trạng thái bị ức chế - không hoạt động

4. Luyện tập Bài 3 Sinh học 12

Sau khi học xong bài này các bạn cần:

  • Trình bày được cơ chế điều hoà hoạt động gen ở  sinh vật nhân sơ (theo mô hình Mônô và Jacôp)..
  • Nêu được ý nghĩa điều hoà hoạt động gen ở sinh vật nhân sơ.
  • Thấy được cơ sở khoa học, tính hợp lí trong cơ chế hoạt động của gen nói riêng và hoạt động của tế bào, cơ thể nói chung → giúp sinh vật thích ứng với môi trường

4.1. Trắc nghiệm

Các em có thể hệ thống lại nội dung kiến thức đã học được thông qua bài kiểm tra Trắc nghiệm Sinh học 12 Bài 3 cực hay có đáp án và lời giải chi tiết. 

Câu 3- Câu 5: Xem thêm phần trắc nghiệm để làm thử Online 

4.2. Bài tập SGK và Nâng cao 

Các em có thể xem thêm phần hướng dẫn Giải bài tập Sinh học 12 Bài 3 để giúp các em nắm vững bài học và các phương pháp giải bài tập.

Bài tập 1 trang 18 SGK Sinh học 12

Bài tập 2 trang 18 SGK Sinh học 12

Bài tập 3 trang 18 SGK Sinh học 12

Bài tập 4 trang 18 SGK Sinh học 12

Bài tập 2 trang 19 SGK Sinh học 12 Nâng cao

Bài tập 3 trang 19 SGK Sinh học 12 Nâng cao

Bài tập 4 trang 19 SGK Sinh học 12 Nâng cao

5. Hỏi đáp Bài 3 Chương 1 Sinh học 12

Trong quá trình học tập nếu có thắc mắc hay cần trợ giúp gì thì các em hãy comment ở mục Hỏi đáp, Cộng đồng Sinh học HOC247 sẽ hỗ trợ cho các em một cách nhanh chóng!

Chúc các em học tập tốt và luôn đạt thành tích cao trong học tập!


  • A. Gen điều hòa, gen khởi động, vùng chỉ huy.
    B. Gen điều hòa, nhóm gen cấu trúc, vùng chỉ huy.
    C. Vùng khởi động, nhóm gen cấu trúc, vùng chỉ huy.
    D. Gen điều hòa,vùng khởi động, vùng chỉ huy.

    Theo dõi (1) 1 Trả lời
  • Một Operon của vi khuẩn E.Coli có 3 gen cấu trúc là X,Y,Z. Người ta phát hiện 1 dòng vi khuẩn bị đột biến trong sản phẩm của gen Y bị thay đổi vè trình tự và soos lượng axit amin còn sản phẩm của gen X và Z vẫn bình thường. Nhiều khả năng trật tự của các gen cấu trúc trong operon này kể từ promotor là:

    A. Y,Z,X

    B. Z,Y,X 

    C. Y,X,Z

    D. X,Z,Y

    Theo dõi (0) 2 Trả lời
  • Ai biết xung phong trả lời giúp bạn cái đi..... wink

    Khi nói về điều hòa hoạt động của gen, phát biểu nào sau đây là sai?

    A. Điều hòa hoạt động của gen ở sinh vật nhân sơ chủ yếu diễn ra ở giai đoạn dịch mã.

    B. Điều hòa hoạt động của gen ở sinh vật nhân thực rất phức tạp, có thể xảy ra ở nhiều mức độ khác nhau như: điều hòa phiên mã, điều hòa dịch mã, …

    C. Điều hòa hoạt động của gen là quá trình điều hòa lượng sản phẩm của gen được tạo ra trong tế bào.

    D. Để điều hòa được quá trình phiên mã thì mỗi gen ngoài vùng mã hóa cần có các vùng điều hòa

    Theo dõi (0) 5 Trả lời

-- Mod Sinh Học 12 HỌC247

Được đề xuất cho bạn

Tư liệu tham khảo