Sinh học 11 Bài 18: Tuần hoàn máu


Trong bài học này các em được tìm hiểu về hệ tuần hòan ở động vật thông qua: cấu tạochức năng của hệ tuần hoàn. Biết được một số dạng hệ tuần hoàn xuất hiện trong giới động vật chứng minh cho sự tiến hóa của hệ tuần hoàn qua từng giai đoạn phát triển của giới động vật.

Tóm tắt lý thuyết

1. Cấu tạo và chức năng của hệ tuần hoàn

a. Cấu tạo của hệ tuần hoàn

  • Dịch tuần hoàn: máu hoặc hỗn hợp máu và dịch mô, hoà tan các chất dinh dưỡng và các chất khí → vận chuyển các chất từ cơ quan này sang cơ quan khác đáp ứng cho các hoạt động sống của cơ thể.
  • Tim: hút và đẩy máu trong hệ mạch → máu được tuần hoàn liên tục trong hệ mạch
  • Hệ thống mạch máu:
    • Động mạch: Dẫn máu từ tim đến các mao mạch và các tế bào  
    • Mao mạch: Dẫn máu từ động mạch với tĩnh mạch
    • Tĩnh mạch: Dẫn máu từ các các mao mạch về tim

b. Chức năng của hệ tuần hoàn

  • Cung cấp chất dinh dưỡng, ôxi cho tế bào hoạt động
  • Đưa các chất thải đến thận, phổi để thải ra ngoài

→ Vận chuyển các chất từ bộ phận này đến bộ phận khác để đáp ứng cho các hoạt động sống của cơ thể

2. Các dạng hệ tuần hoàn ở động vật

  • Động vật đa bào có cơ thể nhỏ, dẹp và động vật đơn bào không có hệ tuần hoàn, các chất được trao đổi trực tiếp qua bề mặt cơ thể.
  • Hệ tuần hoàn của động vật đa bào có các dạng sau:

các dạng hệ tuần hoàn

a. Hệ tuần hoàn hở

  • Có những đoạn máu không lưu thông trong mạch máu mà tràn vào khoang cơ thể và trộn lẫn với dịch mô tạo thành hỗn hợp máu và dịch mô.
  • Máu chảy trong động mạch với áp lực thấp, tốc độ chậm
  • Gặp ở đa số động vật thân mềm (ốc sên, trai..) và chân khớp (côn trùng, tôm..)

Hệ tuần hoàn kín và hệ tuần hoàn hở

b. Hệ tuần hoàn kín

  • Máu được tim bơm đi lưu thông liên tục trong mạch kín, từ động mạch qua mao mạch, tĩnh mạch sau đó về tim. Máu trao đổi chất với tế bào thông qua thành mao mạch
  • Máu chảy trong động mạch dưới áp lực cao hoặc trung bình, tốc độ nhanh
  • Gặp ở mực ống, bạch tuộc, giun đốt chân đầu và động vật có xương sống
  • Hệ tuần hoàn kín có 2 loại: hệ tuần hoàn đơn và hệ tuần hoàn kép:

Hệ tuần hoàn đơn và hệ tuần hoàn kép

Đặc điểm so sánh

Hệ tuần hoàn đơn

Hệ tuần hoàn kép

Đại diện

Lớp Cá

Lớp Lưỡng cư, bò sát, chim và thú

Cấu tạo của tim

Tim 2 ngăn

Tim ba ngăn  hoặc 4 ngăn

Số vòng tuần hoàn

Chỉ có 1 một vòng tuần hoàn,

Có 2 vòng tuần hoàn,vòng tuần hoàn lớn và vòng tuần hoàn nhỏ.

Máu đi nuôi cơ thể

Đỏ thẩm

Máu pha hoặc máu đỏ tươi

Tốc độ của máu trong động mạch  

Máu chảy với áp lực tế bào

Máu chảy với áp lực cao.

Bài tập minh họa

Ví dụ 1:

Phân biệt hệ tuần hoàn hở và hệ tuần hoàn kín?

Gợi ý trả lời:

Ví dụ 2:

Chỉ ra chiều hướng tiến hoá của hệ tuần hoàn ở động vật?

Gợi ý trả lời:

  • Từ chưa có hệ tuần hoàn → có hệ tuần hoàn và hệ tuần hoàn ngày càng hoàn thiện.
  • Từ hệ tuần hoàn hở → hệ tuần hoàn kín.
  • Từ tuần hoàn đơn (tim 3 ngăn với một vòng tuần hoàn) → tuần hoàn kép (từ tim ba ngăn, máu pha nhiều → tim ba ngăn với vách ngăn trong tâm thất, máu ít pha trộn hơn → tim bốn ngăn máu không pha trộn).

Chiều hướng tiến hoá của hệ tuần hoàn

Lời kết

Sau khi học xong bài này các em cần:

  • Trình bày được cấu tạo và chức năng của hệ tuần hoàn.
  • Nêu được đặc điểm của mỗi dạng hệ tuần hoàn thích nghi với các nhóm động vật.
  • Trình bày được chiều hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn.

Các em cố gắng luyện tập Trắc nghiệm Sinh học 11 Bài 18 và xem thêm hướng dẫn Giải bài tập Sinh học 11 Bài 18 để củng cố kiến thức bài học. Nếu có gì còn khó khăn về Tuần hoàn máu các em vui lòng đặt câu hỏi nằm trong phần hỏi đáp để cộng đồng sinh học của HOC247 sẽ sớm giải đáp cho các em.

Ngoài ra, các em có thể tìm hiểu thêm kiến thức Tuần hoàn máu (tiếp theo) ở bài tiếp theo nhé!

-- Mod Sinh Học 11 HỌC247

Được đề xuất cho bạn