Nghĩa tường minh và hàm ý (tiếp theo) - Ngữ văn 9

Lý thuyếtSoạn bài FAQ

Qua bài học Nghĩa tường minh và hàm ý giúp các em hiểu điều kiện để có hàm ý và việc sử dụng hàm ý như thế nào để thành công.

Tóm tắt bài

1. Điều kiện sử dụng hàm ý

Đọc các câu sau đây và nêu hàm ý của những câu in đậm.

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

- Thôi u không ăn, để phần cho con. Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi. U không muốn ăn tranh của con. Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u.

Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống :

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

Điểm thêm một "giây" nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa :

Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc :

- U bán con thật đấy ư ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp. U để cho con ở nhà chơi với em con.

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

Nêu hàm ý của những câu in đậm. Vì sao chị Dậu không dám nói thẳng với con mà phải dùng hàm ý?

  • "Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi." có hàm ý: Sau bữa ăn này, u sẽ bán con nên con sẽ không được ăn ở nhà nữa.

  • "Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài." có hàm ý: U đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài.

  • Bán đứa con mình đứt ruột đẻ ra là một điều vô cùng đau lòng đối với chị Dậu. Cho nên, chị phải nói hàm ý để giấu đi nỗi đau ấy, tránh chạm phải điều đau lòng ấy.

Hàm ý trong câu nói nào của chị Dậu rõ hơn? Vì sao chị Dậu phải nói rõ hơn như vậy? Chi tiết nào trong đoạn trích cho thấy cái Tí đã hiểu hàm ý trong câu nói của mẹ?

  • Mức độ hàm ý ở câu thứ hai thấp hơn, nghĩa là người nghe có thể hiểu được ý của người nói dễ hơn. Vì cái Tí chưa hiểu hết ý của mẹ ở câu nói hàm ý thứ nhất nên chị Dậu phải nói rõ hơn ở câu thứ hai.
  • Chi tiết trong đoạn trích cho thấy cái Tí đã hiểu được hàm ý trong câu nói của chị Dậu là: Thái độ "giãy nảy", "liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc", câu nói "U bán con thật đấy ư?…" cho thấy cái Tí đã hiểu hàm ý trong câu nói của mẹ nó.

2. Ghi nhớ

  • Để sử dụng hàm ý cần có hai điều kiện sau đây.
  • Người nói (người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói.
  • Người nghe (người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý.

Lời kết

Qua bài học giúp các em hiểu:

  • Người nghe phải chịu cộng tác với người nói để hiểu hàm ý trong câu nói.
  • Người nói chú ý sử dụng hàm ý tùy theo hoàn cảnh, trường hợp và khả năng của người nghe.
  • Để bài học tiếp theo đạt kết quả cao các em tham khảo trước bài Tổng kết phần văn bản nhật dụng.

-- Mod Ngữ văn 9 HỌC247

Được đề xuất cho bạn

Tư liệu tham khảo

-->