Bài 4: Vai trò của các nguyên tố khoáng - Sinh học 11

5 trắc nghiệm 2 bài tập SGK

Trong bài học này các em được tìm hiểu các nguyên tố khoáng trong cây và vai trò của chúng đối với thực vật, nhận biết được các hiện tượng do thiếu một số nguyên tố gây ra cho cây trồng và tìm hiểu các nguồn cung cấp nguyên tố khoáng để có biện pháp canh tác hợp lí.

Tóm tắt lý thuyết

1. Nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu trong cây

a. Định nghĩa:

Nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu là:

  • Là những nguyên tố mà thiếu nó cây không hoàn thành được chu trình sống.
  • Không thể thay thế được bởi bất kì nguyên tố nào khác.
  • Phải trực tiếp tham gia vào quá trình chuyển hoá vật chất trong cơ thể.

b. Phân loại:

Gồm 17 nguyên tố: C, H,O, N, S, P, K, Ca, Mg,Cl, Cu, Fe, Mn, Mo, Ni, Zn.

  • Nguyên tố đại lượng (> 100mg/1kg chất khô của cây) gồm: C, H,O, N, S, P, K, Ca, Mg.
  • Nguyên tố vi lượng (≤ 100mg/1kg chất khô của cây) gồm:  Cl, Cu, Fe, Mn, Mo, Ni, Zn.

2. Vai trò của các nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu trong cây

  • Tham gia vào thành phần các chất cấu tạo nên hệ thống chất nguyên sinh, cấu trúc nên tế bào và các cơ quan.
  • Nguyên tố khoáng tham gia vào quá trình điều chỉnh các hoạt động trao đổi chất, các hoạt động sinh lý trong cây
    • Thay đổi các đặc tính lý hóa của chất keo nguyên sinh
    • Hoạt hóa enzim, làm tăng hoạt động trao đổi chất
    • Điều chỉnh quá trình sinh trưởng của cây
  • Tăng tính chống chịu cho cây trồng đối với các điều kiện bất lợi của môi trường.

Khái quát vai trò của các nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu:

Các nguyên tố đại lượng

Dạng mà cây hấp thụ

Vai trò trong cơ thể thực vật

Nito

NH4+ và NO3-

Thành phần của protein, axit nucleic

Photpho

H2PO4-, PO4-

Thành phần của axit nucleic, ATP, coenzim

Kali

K+

Hoạt hóa enzim, cân bằng nước và ion, mở khí khổng

Canxi

Ca2+

Thành phần của thành tế bà và màng tế bào, hoạt hóa enzim

Magie

Mg2+

Thành phần của diệp lục, hoạt hóa enzim

Lưu huỳnh

SO42+

Thành phần của protein

Các nguyên tố vi lượng

Dạng mà cây hấp thụ

Vai trò trong cơ thể thực vật

Sắt

Fe2+, Fe3+

Thành phần của xitocrom, tổng hợp diệp lục, hoạt hóa enzim

Mangan

Mn2+

hoạt hóa nhiều enzim

Bo

B4O72-

Liên quan đến haotj động của mô phân sinh

Clo

Cl-

Quang phân li nước và cân bằng ion

Kẽm

Zn2+

Liên quan đến quang phân li nước và hoạt hóa enzim

Đồng

Cu2+

Hoạt hóa enzim

Molipden

MoO42+

Cần cho sự trao đổi nito

Niken

Ni2+

Thành phần của enzim ureaza

Dấu hiệu nhận biết cây thiếu dinh dưỡng

Hiện tượng thiếu các nguyên tố dinh dưỡng thường được biểu hiện bằng những dấu hiệu màu sắc đặc trưng trên lá hoặc lá bị biến dạng

Ví dụ:

  • Thiếu đạm (N): lá vàng nhạt, cây cằn cỗi
  • Thiếu lân (P): lá vàng đỏ, trổ hoa trễ, quả chín muộn.
  • Thiếu Kali: ảnh hưởng đến sức chống chịu của cây.
  • Thiếu Ca: ảnh hưởng đến độ vững chắc của cây, rễ bị thối, ngọn cây khô héo.

dấu hiệu thiếu nguyên tố khoáng ở lá cây

 

3. Nguồn cung cấp các nguyên tố dinh dưỡng khoáng cho cây

a. Đất là nguồn chủ yếu cung cấp các nguyên tố khoáng cho cây:

Các muối khoáng trong đất tồn tại ở dạng không tan hoặc dạng hoà tan (dạng ion). Rễ cây chỉ hấp thụ được muối khoáng ở dạng hòa tan.

 b. Phân bón cho cây trồng:

  • Phân bón là nguồn quan trọng cung cấp các chất dinh dưỡng cho cây trồng.
  • Bón phân với liều lượng cao quá mức cần thiết sẽ gây độc cho cây, gây ô nhiễm nông phẩm, ô nhiễm môi trường đất và nước.

Ví dụ: Nếu Mo nhiều trong rau thì động vật ăn rau có thể bị ngộ độc, người ăn rau bị bệnh gút (bệnh thống phong).

Lời kết

Sau khi học xong bài này các em cần:

  • Nêu được các khái niệm: nguyên tố khoáng dinh dưỡng thiết yếu, các nguyên tố dinh dưỡng đại lượng và vi lượng.
  • Mô tả được một số dấu hiệu điển hình khi thiếu một số nguyên tố dinh dưỡng khoáng và nêu được vai trò đặc trưng nhất của các nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu.
  • Liệt kê các nguồn gốc cung cấp dinh dưỡng khoáng cho cây, dạng phân bón cây hấp thụ được.
  • Trình bày được ý nghĩa của liều lượng phân bón hợp lí đối với cây trồng, môi trường và sức khoẻ con người.

Các em cố gắng luyện tập trắc nghiệm Vai trò của các nguyên tố khoáng và bài tập SGK để củng cố kiến thức. Nếu có gì còn khó khăn về Vai trò của các nguyên tố khoáng các em vui lòng đặt câu hỏi nằm trong phần hỏi đáp Vai trò của các nguyên tố khoáng để cộng đồng sinh học của HOC247 sẽ sớm giải đáp cho các em.

Ngoài ra, các em có thể tìm hiểu thêm kiến thức Dinh dưỡng nitơ ở thực vật bài tiếp theo nhé!

-- Mod Sinh Học 11 HỌC247