Lịch sử 10 Bài 5: Trung Quốc thời phong kiến


Trung Quốc là một quốc gia phong kiến lâu đời ở châu Á, các triều đại phong kiến Trung Quốc phát triển mạnh có ảnh hưởng đến nhiều nước. Vậy chế độ phong kiến ở Trung Quốc hình thành khi nào, có những nét gì riêng biệt. Mời tất cả các em học sinh cùng tìm hiểu bài học dưới đây: Bài 5: Trung Quốc thời phong kiến

Tóm tắt lý thuyết

1.1. Trung Quốc thời Tần - Hán

  • Thời cổ đại, trên lưu vực sông Hoàng Hà  và Trường Giang  có nhiều quốc gia nhỏ  của người Trung Quốc  thường gây chiến tranh và thôn tính lẫn nhau
  • Thời Tần: 221 TCN-206 TCN
    • Đầu thế kỷ IV TCN, Tần lần lượt tiêu diệt các đối thủ, năm 221 TCN Tần thống nhất Trung Quốc.
    • Vua Tần xưng là Tần Thủy Hoàng có quyền hành tuyệt đối, bắt tay vào việc xây dựng chính quyền.
    • Chia đất nước thành quận huyện, cử quan Thái thú (ở quận) và Huyện lệnh (ở huyện). Thừa  tướng đứng đầu quan văn, Thái úy đứng đầu quan võ.
    • Có lực lượng quân sự lớn mạnh để duy trì trật tự xã hội, trấn áp các cuộc nổi dậy, tiến hành chiến tranh xâm lược.
    • Nhà Tần tồn tại 15 năm, Lưu Bang lên ngôi lập ra nhà Hán.

Đế chế Tần năm 210 TCN

  • Nhà Hán: 206 TCN - 220
    • Tiếp tục củng cố  bộ máy cai trị, mở rộng hình thức tiến cử.
    • Nhà Tần và nhà Hán chiếm vùng thượng lưu sông Hoàng, thôn tính Trường Giang, chiếm phía đông Thiên Sơn, xâm lược Triều Tiên và đất đai của người Việt cổ.

Tổ chức Bộ máy nhà nước Tần – Hán

Nhà Hán năm 2 CN

Bản đồ Trung Quốc thời Nhà Đường

1.2. Sự phát triển chế độ phong kiến thời Đường

  • Sau mấy thế kỷ rối ren, Lý Uyên dẹp tan được phe đối lập, đàn áp khởi nghĩa, lên ngôi hoàng đế lập ra nhà Đường (618- 907).
  • Chế độ phong kiến thời Đường đạt đến đỉnh cao:
    • Kinh tế phát triển toàn diện:
      • Thực hiện chế độ quân điền, nông  dân thực hiện chế độ nghĩa vụ cho nhà nước theo chế độ tô, dung, điệu.
      • Thủ công nghiệp phát triển, các xưởng thủ công gọi là tác phường như luyện sắt, đóng thuyền….
      • Thương nghiệp thịnh đạt, con đường tơ lụa trên đất liền và trên biển được thiết lập, mở rộng.

Con đường tơ lụa

  • Chính trị : bộ máy cai trị phong kiến hoàn chỉnh: cử người thân tín cai quản địa phương;  cử người trong họ hay công thần giữ chức Tiết độ sứ, trấn ải biên cương  mở khoa thi chọn người ra làm quan.
  • Tiếp tục chính sách xâm lược:  chiếm Nội  Mông, Tây vực, xâm lược Triều Tiên, củng cố chế độ đô hộ ở An Nam, ép Tây Tạng phải thần phục. Nhà Đường  trở thành một  đế quốc phong kiến phát triển nhất.
  • Đến cuối thời Đường, mâu thuẫn xã hội gay gắt. Năm  874, khởi nghĩa Hoàng Sào nổ ra, nhà Đường bị lật đổ, Trung Quốc lại hỗn loạn nhưng Triệu Khuông Dẫn  tiêu diệt các thế lực phong kiến khác lập ra nhà Tống năm 960. Đến cuối thế kỷ XIII  cả hai nước Kim và Nam Tống bị Mông Cổ tiêu diệt.

1.3. Trung Quốc Thời Minh, Thanh

  • Đầu thế kỷ XIII, trên thảo nguyên Mông Cổ, một nhà nước phong kiến chuyên chế quân sự  do Thành Cát Tư Hãn làm vua.
  • Năm 1271 Khu bi Lai (Hốt Tất Liệt) diệt nhà Tống, lên ngôi Hoàng đế, lập triều Nguyên (1271-1368): thực hiện chính sách  áp bức, chia rẽ các dân tộc, nhân dân Trung Quốc đứng lên lật đổ nhà Nguyên.
  • Năm 1368 Chu Nguyên Chương lên ngôi Hoàng đế  ở Nam Kinh lập ra nhà Minh (1368-1644):
    • Khôi phục và phát triển kinh tế, mầm mống quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa xuất hiện (có những công trường thủ công lớn ở Giang Tây - đồ gốm Cảnh Đức; xưởng dệt; nhà buôn lớn; thành thị nhiều như Bắc Kinh, Nam kinh.
    • Năm 1380 bỏ chức Thừa tướng, Thái úy thay vào đó là các Thượng Thư phụ trách các bộ (6 bộ: Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công), hoàn chỉnh bộ máy quan lại.
    • Hoàng đế tập trung mọi quyền hành, trực tiếp nắm quân đội.
    • Cuối thời Minh mâu thuẫn xã hội gay gắt. Nông dân khởi nghĩa (Lý Tự Thành làm cho triều Minh sụp đổ.

Bản đồ Trung Quốc thời nhà Minh

  • Giữa lúc đó một bộ tộc ở phương Bắc Trung Quốc là Mãn Thanh kéo vào đánh bại Lý Tự Thành lập ra nhà Thanh (1644-1911).
    • Nhà Thanh thi hành chính sách áp bức dân tộc, người Trung Quốc phải theo phong tục của người Mãn.
    • Do chính sách áp bức bóc lột của nhà Thanh nông dân lại khởi nghĩa, lợi dụng nhà Thanh suy yếu, bọn tư bản phương Tây dòm ngó, xâm lược Trung Quốc.

Bản đồ Trung Quốc thời nhà Thanh

4. Văn hóa Trung Quốc thời phong kiến: đạt nhiều thành tựu rực rỡ

  • Tư tưởng Nho giáo giữ vai trò  quan trọng, là công cụ sắc bén  phục vụ cho nhà nươc phong kiến tập quyền.
  • Phật giáo thịnh hành nhất vào thời Đường, Bắc Tống cho xây nhiều chùa, tạc tượng in kinh
  • Bộ Sử ký của Tư Mã Thiên  rất nổi tiếng, thời Đường có cơ quan chép sử là Sử quán
  • Thơ Đường đạt đến đỉnh cao  của nghệ thuật  Lý Bạch, Đỗ Phủ,Bạch Cư Dị.
  • Tiểu thuyết phát triển dưới thời Minh,Thanh, nhiều tác phẩm nổi tiếng như:
    • Tam Quốc Diễn Nghĩa của La Quán Trung.
    • Thủy Hử của Thị Nại Am.
    • Tây Du Ký của Ngô Thừa An.
    • Hồng Lâu Mộng của Tào Tuyết Cần.
  • Toán học: Cửu chương toán thuật (Hán) tính diện tích và khối lượng khác nhau.
  • Thiên văn học: Nông lịch phục vụ cho sản xuất; địa động nghi để đo động đất.
  • Y dược: đạt nhiều thành tựu  quan trọng: thầy thuốc Hoa Đà (Hán) dùng phẫu thuật để chữa bệnh; sách thuốc Bản thảo cương mục của Lý Thời Trân.
  • Kỹ thuật: giấy, kỹ thuật in, la bàn, thuốc súng.
  • Kiến trúc đặc sắc: Vạn lý trường thành, Tử cấm Thành,Tượng phật bằng ngọc thạch còn được lưu giữ đến ngày nay.

Cố Cung - Tử Cấm Thành Bắc Kinh (Cung điện nhà Minh và nhà Thanh)

2. Luyện tập và củng cố

Qua bài học này các em cần nắm được:

  • Trung Quốc qua các thời kì các triều đại có những điểm gì nổi bật.
  • Trung Quốc thay đổi như thế nào qua các triều đại Tần - Hán - Đường - Minh - Thanh.
  • Đạt thời kì hưng thịnh nhất là dưới triều đại nào? Tại sao có sự hưng thịnh đó?

2.1. Trắc nghiệm

Các em có thể hệ thống lại nội dung kiến thức đã học được thông qua bài kiểm tra Trắc nghiệm Lịch sử 10 Bài 5 cực hay có đáp án và lời giải chi tiết. 

Câu 4 - Câu 10: Xem thêm phần trắc nghiệm để làm thử Online

2.2. Bài tập SGK

Các em có thể xem thêm phần hướng dẫn Giải bài tập Lịch sử 10 Bài 5 để giúp các em nắm vững bài học và các phương pháp giải bài tập.

Bài tập 1 trang 36 SGK Lịch sử 10

Bài tập 2 trang 36 SGK Lịch sử 10

Bài tập 3 trang 36 SGK Lịch sử 10

3. Hỏi đáp Bài 5 Lịch sử 10

Trong quá trình học tập nếu có thắc mắc hay cần trợ giúp gì thì các em hãy comment ở mục Hỏi đáp, Cộng đồng Lịch sử HOC247 sẽ hỗ trợ cho các em một cách nhanh chóng!

Chúc các em học tập tốt và luôn đạt thành tích cao trong học tập!

-- Mod Lịch Sử 10 HỌC247

Bài học cùng chương