Tuần 11 - Tập làm văn: Mở bài trong bài văn kể chuyện - Tiếng Việt 4


Qua bài giảng Tập làm văn: Mở bài trong bài văn kể chuyện, giúp các em biết cách nhận diện hai cách mở bài: mở bài trực tiếp, mở bài gián tiếp của một câu chuyện. Đồng thời, biết cách kể lại phần mở đầu của một câu chuyện theo hai cách vừa được học.

Tóm tắt lý thuyết

1.1. Nhận xét

Câu 1: Đọc truyện sau.

Rùa và thỏ

Trời mùa thu mát mẻ. Trên bờ sông, một con rùa đang cố sức tập chạy. Một con thỏ thấy thế liền mỉa mai:

- Đã gọi là chậm như rùa mà cũng đòi tập chạy.

Rùa đáp:

- Anh đừng giễu tôi! Anh với tôi thử chạy thi coi ai hơn!

Thỏ ngạc nhiên:

- Rùa mà dám chạy thi với thỏ sao? Ta chấp chú em một nửa đường đó. Rùa không nói gì. Biết mình chậm chạp, nó dốc sức chạy thật nhanh. Thỏ nhìn theo, mỉm cười. Nó nghĩ: "Chả việc gì mà vội, rùa gần tới đích, mình phóng cũng thừa sức thắng cuộc." Vì vậy, nó cứ nhởn nho nhìn trời, mây, cây cỏ.

Lúc sực nhớ đến cuộc thi, ngẩng đầu lên, nó thấy rùa đã gần tới đích, bèn vắt chân lên cổ mà chạy. Nhưng muộn mất rồi. Rùa đã tới đích trước nó.

Theo LA PHÔNG-TEN

Câu 2: Tìm đoạn mở bài trong truyện trên.

  • Đoạn mở bài trong truyện là: “Trời vào thu mát mẻ. Trên bờ sông, một con rùa đang cố sức tập chạy”.

Câu 3: Cách mở bài sau đây có gì khác với cách mở bài nói trên?

Trong muôn loài, rùa vốn nổi tiếng là chậm chạp, còn thỏ thì chạy nhanh như bay. Thế mà có một con rùa dám chạy thi với thỏ và thắng cả thỏ. Vì sao có chuyện ngược đời như vậy? Sau đây, em xin kể đầu đuôi câu chuyện ấy.

Gợi ý:

  • Cách mở bài trên không kể thẳng vào sự việc để bắt đầu câu chuyện mà nói chuyện khác sau đó mới dẫn vào câu chuyện định kể. 

1.2. Ghi nhớ

  • Có hai cách mở bài:
    • Mở bài trực tiếp: kể ngay vào sự việc mở đầu câu chuyện.
    • Mở bài gián tiếp: nói chuyện khác để dẫn vào câu chuyện  định kể.

1.3. Hướng dẫn luyện tập

Câu 1 (trang 113 sgk Tiếng Việt 4): Đọc các mở bài sau và cho biết đó là những cách mở bài nào?

a) Có một con rùa sống bên sông. Biết mình chậm chạp nên hôm nào cũng vậy, vừa sáng sớm tinh mơ, nó đã ra bờ sông tập chạy.

b) Xưa nay, người cậy tài cậy giỏi mà chủ quan, biếng nhác thì chẳng làm nên việc gì. Ngược lại, sức có kém nhưng quyết tâm, nhẫn nại ắt thành công. Câu chuyện Rùa và thỏ chứng minh điều đó.

c) Đầu năm học vừa qua, lớp em có mấy bạn vì chủ quan, lười biếng nên kết quả học tập sút kém hẳn so với hồi lớp ba. Cô giáo bèn kể chuyện Rùa và thỏ để khuyên các bạn phải cố gắng, chăm chỉ. Câu chuyện như sau:

d) Trong các loài thú, mấy ai chạy nhanh bằng bọn thỏ chúng tôi? Thấy bóng chúng tôi trên đường đua thì hươu, nai còn phải kiêng dè, chưa nói gì tới bác trâu hay chị lợn. Thế mà có lần thỏ tôi phải ngậm đắng nuốt cay chịu thua anh chàng rùa nổi tiếng lù đù, chậm chạp. Câu chuyện ấy dạy cho tôi một bài học nhớ đời. Đầu  đuôi thế này:

Gợi ý:

a) Trực tiếp

b) Gián tiếp

c) Gián tiếp

d) Gián tiếp

Câu 2 (trang 114 sgk Tiếng Việt 4): Câu chuyện sau đây mở bài theo cách nào?

Hai bàn tay

Hôm ấy, ở Sài Gòn, Bác Hồ có một người bạn tên là Lê.

Một hôm, Bác Hồ hỏi bác Lê:

- Anh có yêu nước không?

Bác Lê trả lời:

- Có chứ.

- Anh có thể giữ bí mật không?

- Có.

- Tôi muốn đi ra nước ngoài xem Pháp và các nước khác họ làm như thế nào, sau đó, trở về giúp đồng bào chúng ta. Nhưng đi một mình cũng mạo hiểm. Anh có muốn đi với tôi không?

Bác Lê sửng sốt:

- Nhưng chúng ta lấy đâu ra tiền mà đi?

- Đây, tiền đây?

Vừa nói, Bác Hồ vừa giơ hai bàn tay ra và tiếp:

- Chúng ta sẽ làm bất cứ việc gì để sống và để đi. Anh đi với tôi chứ?

Theo TRẦN DÂN TIÊN

Gợi ý:

  • Câu chuyện Hai bàn tay được mở bài theo cách trực tiếp, kể ngay vào sự việc mở đầu câu chuyện.

Câu 2 (trang 114 sgk Tiếng Việt 4): Kể lại phần mở đầu của câu chuyện theo cách mở bài gián tiếp.

Gợi ý:

Từ hai bàn tay, một con người yêu nước và dũng cảm có thể làm nên được tất cả. Điều đó làm tôi rất thấm thía khi nhớ đến câu chuyện ra đi tìm đường cứu nước của Bác Hồ trong truyện Hai bàn tay. Câu chuyện đó như sau:

  • Thông qua bài giảng Tập làm văn: Mở bài trong bài văn kể chuyện, các em cần nắm được:
    • Hiểu được có hai cách mở bài: mở bài trực tiếp và mở bài gián tiếp.
    • Biết nhận diện, viết được cách mở bài của một bài văn kể chuyện.
  • Ngoài ra, các em có thể xem thêm bài giảng Tập đọc: "Vua tàu thủy" Bạch Thái Bưởi để có bước chuẩn bị thật tốt cho tiết học tiếp theo.