ON
YOMEDIA
VIDEO

Soạn bài Ôn tập phần văn học (Kì 2) - Ngữ văn 11

Qua phần soạn bài giúp các em nắm được những nội dung tư tưởng và đặc sắc nghệ thuật của một số tác phẩm văn học trung đại và hiện đại tiêu biểu. 

YOMEDIA
 

1. Tóm tắt nội dung bài học

  • Khái niệm về văn học hiện đại
  • Những tác giả, tác phẩm đã học phân theo thể loại.
  • Bản chất đặc thù: tính hiện đại của tác phẩm.
  • Nhận diện, phân tích tác phẩm văn học hiện đại.

2. Soạn bài Ôn tập phần văn học chương trình chuẩn

Câu 1: Thơ mới khác với thơ trung đại như thế nào?

 

Thơ trung đại

Thơ mới

Ra đời trong xã hội phong kiến. Chịu ảnh hưởng thi pháp văn học Trung Quốc.

Ra đời trong xã hội thực dân nửa phong kiến. Chịu ảnh hưởng thi pháp văn học Phương Tây.

Tác giả là tầng lớp nho sĩ, quan lại.

Tác giả là trí thức Tây học.

Thể hiện “ cái đại chúng”

Thể hiện “ cái tôi” một cách tuyệt đối, ý thức cá nhân phát triển.

Câu 2: Những nội dung cơ bản và đặc điểm nghệ thuật chủ yếu của bài thơ Hầu trời (Tản Đà) và Lưu biệt khi xuất dương (Phan Bội Châu)? Làm rõ tính chất giao thời (giữa văn học trung đại và văn học hiện đại) về nghệ thuật của hai tác phẩm trên.

So sánh

Lưu biệt khi xuất dương

Hầu trời

Nội dung

  • Chí làm trai là chủ động xoay trời đất, làm việc kì lạ, làm chủ cuộc sống
  • Khẳng định sự đóng góp của cá nhân với cuộc đời, tin tưởng vào thế hệ mai sau.
  • Xót xa trước hiện thực đất nước, phê phán nền thi cử Nho học.
  • Khát vọng hành động và tư thế buổi lên đường.
  • Khẳng định tài năng văn chương hơn người, khao khát muốn thể hiện cái tôi tài hoa, phóng túng giữa cuộc đời của tác giả.
  • Cuộc sống của người cầm bút.

Nghệ thuật

  • Thể thơ thất ngôn bát cú.
  • Luật và ngôn ngữ thuộc phạm trù văn học trung đại.
  • Xây dựng được hình tượng mang vẻ đẹp lãng mạn, hào hùng, hình ảnh kì vĩ, mạnh mẽ
  • Viết năm 1905.
  • Hư cấu truyện Hầu trời -> có sự sáng tạo trong sáng tác.
  • Thể thơ thất ngôn tự do.
  • Giọng thơ tự nhiên, ngôn ngữ giản dị, hóm hỉnh…
  • “Cái tôi cá nhân” vần phảng phất tính “ cái ngông “ của nhà văn Nho tài tử trong thơ ca trung đại thời kỳ cuối.
  • Viết năm 1921

Tính chất giao thời

  • Về thi pháp cơ bản vẫn thuộc phạm trù văn học trung đại (thể thơ Đường luật, hình ảnh ước lệ...).
  • Nét mới ở bài thơ là chất lãng mạn hào hùng toát ra từ nhiệt huyết cách mạng sôi nổi của nhà cách mạng Phan Bội Châu.
  • Hình thức vẫn theo lối thơ cổ, cách dùng từ, hình ảnh, cách diễn đạt vẫn mang dấu ấn văn học trung đại nhưng sự cách tân tương đối rõ: thể thơ trường thiên khá tự do; đặc biệt là bài thơ đã thể hiện một "cái tôi" cá nhân phóng túng, ý thức được tài năng và khát khao khẳng định mình giữa cuộc đời.

Câu 3: Qua việc phân tích, so sánh các bài thơ Lưu biệt khi xuất dương của Phan Bội Châu, Hầu trời của Tản Đà, Vội vàng của Xuân Diệu hãy làm rõ quá trình hiện đại hóa của thơ ca thời kì đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945.

  • Giai đoạn thứ nhất (từ đầu TK XX đến khoảng năm 1920), thành tựu chủ yếu của văn học là thơ của các chiến sĩ cách mạng, tiêu biểu là Phan Bội Châu. Trong sáng tác của Phan Bội Châu cũng như nhiều cây bút Hán học yêu nước và cách mạng khác, nội dung tư tưởng đã khác với thơ ca thế kỉ XIX, nhưng về nghệ thuật vẫn thuộc phạm trù văn học trung đại, các ông vẫn viết theo thi pháp của thơ trung đại. Điều này thể hiện rõ nhất trong Xuất dương lưu biệt của Phan Bội Châu.
  • Giai đoạn thứ hai (từ 1920 đến 1930), công cuộc hiện đại hóa văn học đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận. Văn học giai đoạn này đã đổi mới, có tính hiện đại, nhưng những yếu tố của thi pháp văn học trung đại vẫn tồn tại khá phổ biến, nhất là trong sáng tác thơ. Bài Hầu trời của Tản Đà thể hiện rõ tính chất trên.
  • Giai đoạn thứ 3 (từ khoảng 1930 đến 1945), nền văn học nước nhà đã hoàn tất quá trình hiện đại hóa với nhiều cuộc cách tân sâu sắc trên mọi thể loại. Phong trào Thơ mới được xem là "một cuộc cách mạng thơ ca" (Hoài Thanh). Bài Vội vàng của Xuân Diệu, Tràng Giang của Huy Cận, Đây thôn Vĩ Dạ của Hàn Mặc Tử, Tương tư của Nguyễn Bính, ... là những bài thơ rất tiêu biểu, thể hiện rất rõ những đặc trưng của Thơ mới.

Câu 4: Nêu nội dung tư tưởng và đặc sắc nghệ thuật của bài thơ: Vội vàng của Xuân Diệu, Tràng Giang của Huy Cận, Đây thôn Vĩ Dạ của Hàn Mặc Tử, Tương tư của Nguyễn Bính.

Tác phẩm

Nội dung

Nghệ thuật

Vội vàng

 

  • Sự giao cảm hết mình với thiên nhiên, với con người, với cái đẹp của thiên nhiên, cái vẻ đẹp của con ngưởi. Từ đó có quan niệm mới mẻ về nhân sinh. Nỗi buồn về thới gian một đi không bao giờ trở lại, đời người hữu hạn. Để từ đó có cách sống vội vàng.
  • Giọng điệu say mê sôi nổi, có nhiều sáng tạo về ngôn ngữ và hình ảnh.
  • Kết hợp giữa cảm xúc và mạch luận lý.

 

Tràng giang

  • Huy Cận gửi nỗi buồn của mình, cái tôi cô đơn trước thiên nhiên sông dài trời rộng và cả những vật hữu hình nhỏ bé, trôi nổi. Đồng thờii đọng lại trong tình yêu quê hương đất nước
  • Bài thơ mang màu sắc cổ điển mà vẫn có giọng điệu gần gũi thân thuộc ở hình ảnh trong thơ.

Đây thôn Vĩ Dạ

  • Bức tranh đẹp trong sự giao cảm với thiên nhiên và con người, để từ đó nhà thơ bộc lộ nỗi buồn gợi nhớ đến bâng  khuâng. Một nỗi buồn với bao uẩn khúc trong lòng. Một tình cảm tha thiết với đời, với người

Giàu hình ảnh biểu hiện nội tâm. Ngôn ngữ tinh tế, giàu sức liên tưởng.

Tương tư

 

  • Diễn tả tâm trạng của chàng trai lúc tương tư. Để từ đó thấy được hồn quê hoà lẫn với cảnh quê. Từ thương nhớ đến hờn giận, trách móc, chàng trai bộc lộ khát vọng hạnh phúc lứa đôi.
  • Miêu tả diễn biến tâm trạng. Kết hợp giữa hồn quê và cảnh quê. Thể thơ lục bát, ngôn ngữ giản dị, giọng thơ ngọt ngào, tha thiết làm sống dậy hồn xưa đất nước.

Chiều xuân

 

  • Bức tranh chiều xuân tiêu biểu ở đống bằng Bắc Bộ hiện lên với không khí  và nhịp sống ở nông thôn.
  • Với cảnh vật của mùa xuân êm ả.
  • Thủ pháp gợi tả làm nổi bật không khí, nhịp sống ở nông thôn.
  • Dùng cái động để tả cái tĩnh.

Câu 5: Tư tưởng và đặc sắc nghệ thuật của các bài Chiều tối, Lai tân của Hồ Chí Minh, Từ ấy, Nhớ đồng của Tố Hữu.

Tác phẩm

Nội dung

Nghệ thuật

Chiều tối

 

  • Tình yêu thiên nhiên, yêu cuôc sống ý chí vươn lên hòan cảnh khắc nghiệt của người tù cộng sản. Bài thơ thể hiện tinh thần lạc quan của Bác
  • Bài thơ là sự kết hợp giữa vẻ đẹp cổ điển mà hiện đại. Mạch thơ có sự vận động mạnh mẽ.

Lai Tân

 

  • Bài thơ như một ý cười hóm hỉnh đầy tính trào lộng thâm thúy vào Trung Hoa dân quốc.
  • Tạo nên kết cấu đặc biệt ở câu cuối để có giọng điệu châm biếm nhẹ nhàng mà đau.

Từ ấy

 

  • Lời tâm sự của người thanh niên trên bước đường giác ngộ lý tưởng Đảng. Đồng thời bộc lộ niềm vui, say mê, tràn trề sức sống khi đón nhận lý tưởng Đảng.
  • Vận động về tâm trạng thể hiện qua ngôn từ, hành động, nhạc điệu.

Nhớ đồng

  • Nỗi nhớ da diết của nhà thơ với quê hương, con người. Qua đó bộc lộ niềm say mê lý tưởng, khát khao tự do.
  • Sử dụng thơ có kết cấu điệp (từ, kiểu câu).
  • Thể hiện diễn biến tâm trạng.

Câu 6: Cái đẹp, cái hay, sức hấp dẫn của bài thơ Tôi yêu em của Pu-skin.

  • Lời bộc bạch tình yêu đơn phương nhưng thiết tha, mãnh liệt.
  • Quan niệm tình yêu cao thượng, giàu vị tha, nhân hậu
  • Sự chân thành thể hiện ở ngôn ngữ thơ giản dị, ít dùng từ.

Câu 7: Phân tích hình tượng nhân vật Bê-li-cốp trong truyện ngắn Người trong bao của Sê-khốp.

  • Hình ảnh một bộ phận trí thức Nga cuối thế kỉ XĨ sống bạc nhược, bảo thủ, ít kỉ.
  • Xây dựng nhân vật điển hình, giọng kể chậm, diễu cợt kết hợp với sự buồn đời.
  • Tác giả thức tỉnh mọi người không thể sống như thế này nữa.

Câu 8: Phân tích hình tượng nhân vật Giăng Van-giăng trong đoạn trích Người cầm quyền khôi phục uy quyền của Huy-gô.

  • Là người ban phát tình thương cho những kẻ khốn khổ
  • Là người chịu nhiều thiệt thòi vì người khác.
  • Lối xây dựng nhân vật đối lập, cử chỉ, lời nói, nụ cười trên môi của Giăng Van giăng làm nhân vật thêm đặc sắc.

⇒ Tác giả muốn khẳng định: Trong hoàn cảnh bất công con người chân chính vẫn có niềm tin ở tương lai dựa vào tình yêu.

Ngoài ra, để hiểu và nắm chắc kiến thức về bài học này, các em có thể tham khảo thêm bài giảng Ôn tập phần văn học.

3. Soạn bài Ôn tập phần văn học chương trình Nâng cao

Mod Ngữ văn sẽ cập nhật bài soạn trong thời gian sớm nhất!

4. Hỏi đáp về bài Ôn tập về phần văn học

Nếu có thắc mắc cần giải đáp các em có thể để lại câu hỏi trong phần Hỏi đáp, cộng đồng Ngữ văn HỌC247 sẽ sớm trả lời cho các em. 

 
 

 

YOMEDIA
1=>1