Bài 1: Mẹ tôi - Ét-môn-đô-đơ-A-mi-xi - Ngữ văn 7

1 hỏi đáp

Qua bài giảng Mẹ tôi, giúp các em thấy cách giáo dục vừa nghiêm khắc tế nhị; vừa có lí, có tình của người cha với En-ri-cô khi con mắc lỗi. Qua đó, hiểu được tình yêu thương, kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng đối với mỗi người.

Tóm tắt bài

1. Tìm hiểu chung

a. Tác giả

  • Ét - môn - đô - đơ A - mi - xi (1846 – 1908) là nhà văn Ý.
  • Tác giả của rất nhiều tác phẩm nổi tiếng cho thiếu nhi.
  • Là nhà hoạt động xã hội, nhà văn lỗi lạc, giàu lòng nhân ái.

  • Ông có một sự nghiệp văn học đồ sộ gồm nhiều thể loại.

b. Tác phẩm

  • Xuất xứ
    • Văn bản “Mẹ tôi” trích trong tác phẩm “Những tấm lòng cao cả” (1886).
  • Thể loại
    • Văn bản nhật dụng.
    • Thuộc thể loại thư từ – biểu cảm.
  • Tóm tắt nội dung
    • En-ri-cô ăn nói thiếu lễ độ với mẹ. Bố biết chuyện, viết thư cho En-ri-cô với lời lẽ vừa yêu thương, vừa tức giận. Trong thư, bố nói về tình yêu, về sự hi sinh to lớn mà mẹ đã dành cho En-ri-cô. Trước cách ứng xử khéo léo và tế nhị nhưng kiên quyết, gay gắt của bố, En-ri-cô vô cùng hối hận.
  • Bố cục
    • Chia làm 3 phần
      • Mở đoạn. Từ đầu..."sẽ có ngày mất con": Tình yêu thương của nguời mẹ dành cho En-ri-cô.
      • Thân đoạn. Tiếp theo..."yêu thương đó": Tâm trạng của người bố trước lỗi lầm của người con.
      • Kết đoạn. Còn lại: Lời nhắn nhủ của người bố.

2. Đọc - hiểu văn bản

  • Hoàn cảnh người bố viết thư
    • En-ri-cô nhỡ thốt ra lời thiếu lễ độ với mẹ khi cô giáo đến nhà.
    • Để giúp con suy nghĩ kĩ, nhận ra và sửa lỗi lầm, bố đã viết thư cho En-ri-cô.

a. Tình thương của người mẹ dành cho En-ri-cô

  • Thức suốt đêm, quằn quại, nức nở sợ mất con.
  • Người mẹ sẵn sàng bỏ hết hạnh phúc tránh đau đớn cho con.
  • Có thể đi ăn xin để nuôi con, hi sinh tính mạng để cứu con.
  • Yêu thương con sâu sắc.
  • Dịu dàng và hiền hậu.
  • Giàu đức hi sinh và hết lòng tận tụy vì con

→ Dành hết tình yêu thương cho con, quên mình vì con.

→ Mẹ là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho con suốt cuộc đời.

⇒ Phẩm chất cao đẹp, xứng đáng để chúng ta tôn thờ, kính trọng.

b.Tâm trạng, thái độ của người bố đối với En- ri-cô

  • Cảnh cáo nghiêm khắc lỗi lầm của En-ri-cô
    • Sự hỗn láo của con như một nhát dao đâm vào tim bố vậy.
    • Bố không thể nén cơn tức giận.
    • Con mà lại xúc phạm đến mẹ con ư?
    • Thật đáng xấu hổ và nhục nhã.
  • Gợi lại hình ảnh lớn lao và cao cả của người mẹ và làm nổi bật vai trò của người mẹ trong gia đình.

→ Vừa dứt khoát như ra lệnh, vừa mềm mại như khuyên nhủ, mong muốn con hiểu được công lao, sự hi sinh vô bờ bến của mẹ.

c. Lời khuyên của bố

  • Yêu cầu con sửa lỗi lầm.
  • Không bao giờ thốt ra một lời nói nặng với mẹ.
  • Con phải xin lỗi mẹ.
  • Con hãy cầu xin mẹ hôn con.

→ Lời khuyên nhủ chân tình, sâu sắc.

⇒ En-ri-cô có một người cha mẫu mực, sâu sắc, thấu hiểu đạo lý.

3. Tổng kết

a. Nội dung

  • Với giọng văn tha thiết nhưng nghiêm khắc cùng với cách diễn đạt độc đáo, nhà văn đã giúp chúng ta cảm nhận được “Mẹ tôi” là bài ca tuyệt đẹp, ca ngợi vẻ đẹp cao cả, giàu đức hi sinh của người mẹ, vẻ đẹp mẫu mực của người cha và cho ta bài học sâu sắc về đạo làm con.

b. Nghệ thuật

  • Lồng trong câu chuyện một bức thư có  nhiều chi tiết khắc họa người mẹ tận tụy, giàu đức hi sinh, hết lòng vì con.
  • Lựa chọn hình thức biểu cảm trực tiếp, có ý nghĩa giáo dục, thể hiện thái độ nghiêm khắc của người cha đối với con.

c. Ý nghĩa văn bản

  • Người mẹ có vai trò vô cùng quan trọng trong gia đình.
  • Tình yêu thương, kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng nhất đối với mỗi con người.

Bài tập minh họa

Ví dụ

Đề bài 1: Phát biểu cảm nghĩ về bài văn "Mẹ tôi" của nhà văn Ét-môn-đô đờ A-mi-xi.

Gợi ý làm bài

a. Mở bài

  • Người mẹ có vai trò đặc biệt lớn lao đối với con cái.
  • Tình mẫu tử là tình cảm thiêng liêng nhất.
  • Bài văn "Mẹ tôi" trích từ cuốn "Những tấm lòng cao cả" của nhà văn Ét-môn-đô đờ A-mi-xi là bài học sâu sắc, thấm thía về đạo làm con.

b. Thân bài

  • Lỗi lầm của En-ri-cô
    • Ham chơi hơn ham học.
    • Thiếu lễ độ với mẹ khi cô giáo đến thăm nhà.
  • Thái độ của bố trước lỗi lầm của con trai:
    • Buồn bực vì cảm thấy sự hỗn láo của con như một nhát dao đâm vào tim mẹ.
    • Tức giận vì đứa con trong phút nông nổi đã quên công lao sinh thành dưỡng dục của mẹ.
    • Nhắc lại cho con nhớ công lao to lớn và tình thương yêu, đức hi sinh cao cả của mẹ…
    • Muốn con hiểu ra lỗi lầm của mình và xin lỗi mẹ, hứa sẽ không bao giờ tái phạm.
  • Lời khuyên thấm thía của người cha:
    • Khuyên con hãy nhớ rằng không ai có thể thay thế được người mẹ đã sinh thành và nuôi dưỡng mình nên người.
    • Nhắc cho con nhớ: Tình thương yêu, kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng. Thật đáng xấu hổ và nhục nhã cho kẻ nào chà đạp lên tình cảm đó.
    • Yêu cầu con phải xin lỗi mẹ bằng thái độ thành khẩn và cầu xin mẹ hôn con để cho chiếc hôn ấy xóa đi dấu vết vong ân bội nghĩa trên trán con.
    • Khẳng định: Bố rất yêu con nhưng thà rằng bố không có con, còn hơn lá thấy con bội bạc với mẹ.

c. Kết bài

  • Bài văn được thể hiện dưới hình thức một bức thư bố gửi cho con. Giọng điệu vừa nghiêm khắc, vừa ân cần, tha thiết.
  • Bài văn đề cập đến đạo làm con. Kính yêu, biết ơn cha mẹ là biểu hiện cụ thể của lòng hiếu thảo, là thước đo phẩm giá của mỗi con người.

Ví dụ minh họa

      Trong cuộc đời của mỗi chúng ta, người mẹ có vai trò lớn lao và tình mẫu tử là tình cảm thiêng liêng nhất, nhưng không phải khi nào ta cũng ý thức được điều đó. Bài văn Mẹ tôi của nhà văn Ét-môn-đô đờ A-mi-xi trích trong cuốn sách Những tấm lòng cao cả được viết dưới hình thức một bức thư là một bài học sâu sắc và cảm động về đạo làm con.

      Truyện kể về chú bé En-ri-cô đã tỏ ra thiếu lễ độ với mẹ khi cô giáo đến thăm nhà. Buồn bã và tức giận, bố chú đã viết cho chú lá thư này. Bức thư thể hiện thái độ, tình cảm và suy nghĩ của người bố. Đó là thái độ bất bình trước lỗi lầm của đứa con và tình cảm trân trọng mà ông dành cho vợ mình nói riêng và những người mẹ nói chung. Qua đó, tác giả khẳng định sự thiêng liêng của tình mẫu tử. Dù ở bất cứ đâu, bất cứ thời đại nào, tình mẫu tử cũng làm cho cuộc sống nhân loại trở nên bất diệt.

Tác giả không thuật lại cụ thể việc En-ri-cô đã thiếu lễ độ với mẹ ra sao, nhưng chắc là cậu bé đã xúc phạm đến mẹ nên người bố mới viết thư để cảnh cáo và dạy bảo con trai mình.

Trước hết, người bố tỏ thái độ buồn bực vì cảm thấy sự hỗn láo của con như một nhát dao đâm vào tim và tức giận vì đứa con trong phút chốc đã quên công lao sinh thành dưỡng dục của người mẹ kính yêu.

Để những lời dạy bảo thêm thấm thía, người bố đã nhắc lại lần En-ri-cô bị ốm nặng mẹ đã phải thức suốt đêm chăm sóc, cúi mình trên chiếc nôi trông chừng hơi thở hổn hển của con, quằn quại vì nỗi lo sợ, khóc nức nở khi nghĩ rằng có thể mất con!… Ông nhấn mạnh đến tình thương yêu con vô hạn của người mẹ. Công lao của mẹ đối với con thật lớn lao! Cha thương con nhưng nghiêm khắc. Còn mẹ thương con bằng tấm lòng hiền hậu, bao dung. Vì thế mà con cái thường quyến luyến với mẹ hơn. Từ thuở còn trứng nước, mẹ cưu mang con chín tháng mười ngày. Rồi lúc sinh con, mẹ phải một mình vượt cạn với nguy hiểm khôn lường. Tháng ngày, mẹ chắt chiu dòng sữa nuôi con đến hao gầy thân xác. Con khỏe mẹ vui, con trái gió trở trời, mẹ thức trắng đêm chăm sóc cho con từng miếng ăn viên thuốc. Bằng lời ru ngọt ngào, mẹ đưa con vào giấc ngủ say nồng giữa những trưa hè oi ả hay trong những đêm đông lạnh giá. Đứa con lớn dần lên trong vòng tay ấp ủ của mẹ hiền. Mẹ dạy con tiếng nói đầu tiên. Mẹ dìu con những bước đi chập chững đầu tiên. Công lao sinh thành, dưỡng dục của mẹ sánh ngang với sông sâu, biển rộng.

Điều người bố không ngờ là đứa con dám xúc phạm đến mẹ, người sẵn sàng bỏ hết một năm hạnh phúc để tránh cho con một giờ đau đớn, người mẹ có thể đi ăn xin để nuôi con, có thể hi sinh tính mạng để cứu sống con.

Tại sao người bố lại có thái độ kiên quyết như vậy? Bởi vì sự hỗn láo của đứa con đã làm cho ông thất vọng, ông vốn rất thương yêu con và muốn con hiểu ra lỗi lầm của mình, một lỗi lầm khó có thể tha thứ nếu tái phạm: "Hãy nghĩ kĩ điều này, En-ri-cô ạ: Trong đời, con có thể trải qua những ngày buồn thảm, nhưng ngày buồn thảm nhất tất sẽ là ngày mà con mất mẹ. Khi đã khôn lớn, trưởng thành, khi các cuộc đấu tranh đã tôi luyện con thành người dũng cảm, có thể có lúc con sẽ mong ước thiết tha được nghe lại tiếng nói của mẹ, được mẹ dang tay ra đón vào lòng. Dù có lớn khôn, khỏe mạnh thế nào đi chăng nữa, con sẽ vẫn tự thấy mình chỉ là một đứa trẻ tội nghiệp, yếu đuối và không được chở che. Con sẽ cay đắng khi nhớ lại những lúc đã làm mẹ đau lòng… Con sẽ không thể sống thanh thản, nếu đã làm cho mẹ buồn phiền. Dù có hối hận, có cầu xin linh hồn mẹ tha thứ… tất cả cũng chỉ vô ích mà thôi. Lương tâm con sẽ không một phút nào yên tĩnh. Hình ảnh dịu dàng và hiền hậu của mẹ sẽ làm tâm hồn con như bị khổ hình. En-ri-cô này! Con hãy nhớ rằng, tình yêu thương, kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng hơn cả. Thật đáng xấu hổ và nhục nhã cho kẻ nào chà đạp lên tình thương yêu đó".

Đây là đoạn văn hay nhất, cảm động nhất trong bức thư. Người bố viết cho con trai mình nhưng cũng chính là viết cho bao người con khác trong cuộc đời. Đến lúc trưởng thành, các con dần dần xa mẹ, nhưng trong cách nghĩ của mẹ thì "Con dẫu lớn vẫn là con của mẹ/ Đi suốt cuộc đời lòng mẹ vẫn theo con" (Chế Lan Viên). Sự động viên, khuyên nhủ chí tình của mẹ sẽ làm cho tâm hồn con thanh thản lại. Hiểu rõ điều đó nên người bố khẳng định sự thiệt thòi và đau khổ nhất trong cuộc đời của một con người là không còn mẹ.

Thật hạnh phúc cho những đứa con được ấp ủ, khôn lớn trong vòng tay nâng niu của mẹ. Mẹ là người che chở, đùm bọc, là chỗ dựa đáng tin cậy nhất của các con trong mọi thành công hay thất bại trên đường đời. Nếu đứa con nào đó vô tình hay cố ý chà đạp lên tình mẫu tử thì không xứng đáng làm người và chắc chắn sẽ phải ân hận suốt đời.

Người bố khuyên con bằng lời lẽ chí tình: Từ nay, không bao giờ con được thốt ra một lời nói nặng với mẹ. Con phải xin lỗi mẹ, không phải vì sợ bố, mà do sự thành khẩn trong lòng. Con hãy cầu xin mẹ hôn con, để cho chiếc hôn ấy xóa đi cái dấu vết vong ân bội nghĩa trên trán con. Bố rất yêu con, En-ri-cô ạ, con là niềm hi vọng tha thiết nhất của đời bố, nhưng thà rằng bố không có con, còn hơn là thấy con bội bạc với mẹ. Thôi, trong một thời gian con đừng hôn bố: bô sẽ không thể vui lòng đáp lại cái hôn của con được.

Giọng văn ở đoạn này dịu dàng, tha thiết, lắng sâu. Người cha lấy cái lí để phê phán và lấy cái tình để khuyên nhủ, dạy dỗ, khiến đứa con không thể không thấm thía. En-ri-cô xúc động thật sự vì nội dung bức thư của bố. Cậu kính yêu cha mẹ vô cùng nên đã rất ân hận về lỗi lầm của mình.

Tại sao người bố không trực tiếp dạy bảo con mà lại dùng hình thức viết thư? Bởi vì có những điều tế nhị và phức tạp của tình cảm khó có thể nói ra bằng lời. Hơn nữa, viết thư tuy là cách giao tiếp gián tiếp nhưng lại có tác dụng rất lớn. Nó vừa thể hiện được mục đích của người viết, vừa không làm cho người mắc lỗi cảm thấy bị xúc phạm.. Đây chính là bài học về cách ứng xử khéo léo trong quan hệ gia đình nói riêng và ngoài xã hội nói chung.

Bài văn đề cập đến khía cạnh quan trọng của đạo làm con. Kính yêu cha mẹ là tình cảm tự nhiên. Bổn phận, trách nhiệm và lòng hiếu thảo của con cái đối với cha mẹ là thước đo phẩm chất đạo đức của mỗi người.

      Trong kí ức của mỗi chúng ta, mẹ luôn chiếm một vị trí quan trọng. Mẹ gắn liền với những hình ảnh thân thuộc của quê hương như mái đình, gốc đa, bến nước, con đò, cầu tre lắt lẻo, hoa cau rụng trắng đêm trăng, bữa cơm đầm ấm, sum vầy… Kỉ niệm về mẹ mãi mãi theo ta suốt cả cuộc đời. Nếu trong hành trình tiến lên phía trước, có lúc nào mỏi gối chùn chân, ta hãy quay về miền thơ ấu ở đó, hình ảnh mẹ kính yêu sẽ tiếp thêm sức mạnh cho ta vững bước.

Đề bài. Sưu tầm một số bài thơ, đoạn thơ viết về người mẹ.

Ví dụ minh họa

Mẹ

… "Mẹ ngồi vá áo trước sân

Vá bao mong ước tay sần mũi kim

Bát canh đắng lá chân chim

Lẫn vài con tép mẹ tìm dành con".

(Nguyễn Ngọc Oánh)

Kí ức của mẹ

"Mẹ đã chờ xanh lại thời gian

Mẹ ngỡ con còn chơi trốn tìm đâu đó

Những đứa con mang hình hài nỗi nhớ

Kí ức mẹ là lòng biển hóa san hô".

(Nguyễn Khắc Thạch)

Lời kết

  • Qua bài học, các em cần nắm được:
    • Tình yêu thương, kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng và cao quý hơn cả. Thất đáng xấu hổ và nhục nhã cho kẻ nào dám chà đạp lên tình yêu thương đó.
    • Cách giáo dục con cái vừa nghiêm khắc, tế nhị mà lại vừa chân tình, sâu sắc của một người cha mẫu mực, thấu hiểu đạo lý.

Ngoài ra, để chuẩn bị tốt bài học trước khi đến lớp, các em có thể xem thêm soạn bài Mẹ tôi. Soạn bài định hướng cho các em giải quyết các dạng câu hỏi trong SGK một cách đầy đủ và chi tiết nhất. Đồng thời, các em có thể tham khảo thêm soạn bài Từ ghépbài giảng Từ ghép cho tiết học tiếp theo.

-- Mod Ngữ văn 7 HỌC247